Ail Wythnos Ymarferion #Yfenyw

Gan Steffan Gwynn

Mesul tudalen, ry’n ni wedi bod yn gweithio trwy’r act gyntaf a dechrau’r ail act yr wythnos hon. Mae’r gwaith wedi bod yn drylwyr ac yn bwyllog, ond yfory, wedi’r holl ddadansoddi a phennu amcanion i’r cymeriadau, byddwn yn gweld popeth yn dod ynghŷd gyda’n rhediad gyntaf o’r act gyntaf.

 ninnau’n dechrau rhoi’r ddrama ar ei draed, braf oedd cael ymarfer ar lawr y set – set welw, gynnil, gwyn a glas, sy’n cynnig amryw o bosibiliadau wrth ddechrau gweld y ddrama’n magu bywyd ar lwyfan. Bydd gweddill y set yn cyrraedd Caerfyrddin yr wythnos nesaf, a braf bydd cael gweld y ddrama wedi’i fframio gan estyll a mynyddoedd atmosfferig y set bryd hynny.

O’m rhan i, dwi wedi bod yn gweithio gydag ambell aelod o’r cast yn tyrchu trwy’r sgript er mwyn ffeindio ffeithiau diymwad ynghylch eu cymeriadau – y math o ffeithiau y mae rhywun yn cymryd yn ganiatäol o fewn bywyd dydd i dydd: ‘dwi’n byw mewn tŷ’, ‘ger y tŷ mae’r ffiord’, ‘dwi’n nofio yn y ffiord yn ddyddiol’ . . . Dyma’r fath o ffeithiau sydd yn gefndir, ac yn lliwio personoliaeth cymeriad cyn i’r sioe ddechrau. Fel yma, daw’r cymeriadau yn gyflawn i’r llwyfan, ac yn bobl cig a gwaed.

Dwi hefyd wedi bod yn gweithio ar sgript y ddrama, yn gweithio gyda Menna Elfyn er mwyn ei gyhoeddi. Mae’r gwaith hwnnw yn dod ynghŷd, a bydd copïau gennym ar daith ym misoedd Chwefror a Mawrth. Byddem yn dod â’r ddrama i’r Gymraeg am y tro cyntaf ar lwyfan ac mewn print felly.

Ac, o hynny, ymlaen at yr wythnos nesaf, lle bydd rhagor o waith dehongli’r testun o amgylch bwrdd a’i roi ar ei draed ar lwyfan. Mae pob sesiwn yn dod â rhywbeth newydd i’r fei, sydd yn gyson yn ei gwneud hi’n brofiad diddorol a dymunol. Mae cael treulio cyhyd yn trafod darn o waith creadigol yn bleser, rhywbeth sy’n ail yn unig i’w weld yn dod yn fyw ar lwyfan.

Advertisements

Wythnos Cyntaf Ymarferion

Gan Steffan Gwynn

Wedi misoedd o baratoi tuag at y ‘Y Fenyw Ddaeth o’r Môr’ – yn sgriptio, yn trafod cynllun set a gwisgoedd, yn pennu ar gerddoriaeth a chynllun sain – roedd hi’n brofiad rhyfedd i groesawu cast y sioe i’r ystafell ymarfer yr wythnos hon a’u gweld yn dechrau rhoi cnawd ar yr holl gynllunio.

A rhoi dechrau arni yw’r wythnos hon wedi bod: yn cyflwyno gwedd newydd ar ambell i gymeriad, a gwneud rhyw ymdrech gychwynol i archwilio’u hamcanion a’u hemosiynau o fewn y ddrama.

Cawsom argraff hefyd o’r set. Ar ôl deuddydd o weithio gyda Dewi Rhys Williams a Heledd Gwynn (Dr Wangel a’i wraig, Elida – y fenyw ddaeth o’r môr), daeth y cast cyflawm atom ddoe, a daeth Ruth Hall – un o gyd-gynllunwyr y cynhyrchiad – atom i sgwrsio am ddyluniad y sioe.

Yr oll alla’ i ddweud yw bod y set a chynllun y gwisgoedd wedi llwyddo cipio naws y ffiordydd a’r arfordir ar ddiwedd haf a’i drosglwyddo’n gelfydd i’r llwyfan. Maent yr un mor hudolus, ac rwy’n edrych ymlaen i gael dechrau ymarfer ar y set hwnnw ymhen rhyw bythefnos.

Ond am nawr, yn ôl i’r ystafell ymarfer yw hi, i ni gael mynd ati fel criw cyflawn i dynnu’r sgript yn ddarnau, a gweld pa bethau sy’n llechu y tu ôl i’r geiriau.

Sibrwd, y ffrind Poced ar Daith

Wrth i Theatr Genedlaethol Cymru fynd â’r ddrama newydd ‘Y Fenyw Ddaeth o’r Môr’ gan Henrik Ibsen ar daith fis Chwefror a Mawrth yma, bydd ap newydd y Theatr yn golygu bod modd i’r rheiny sydd yn dysgu Cymraeg ddeall yn well beth yw stori’r ddrama.

Mae’r ap, a elwir yn Sibrwd, yn caniatáu i bobl nad ydynt yn rhugl yn y Gymraeg i fedru mwynhau y theatr Gymraeg, a hynny drwy ddefnyddio clustffonau a ffôn symudol.

Yn ôl Carys Ifan, Uwch Gynhyrchydd Theatr Genedlaethol, mae’r ap yn fynediad i berfformiad, beth bynnag fo’r iaith.

‘ Hyd yma mae uwchdeitlau a chardiau crynodeb wedi cael eu defnyddio gennym ond mae anfanteision i’r naill a’r llall. Er enghraifft, mae uwchdeitlau yn golygu darllen a cholli’r digwydd sydd ar y llwyfan ac ambell dro yn  tarfu ar brofiad y rhai sydd yn medru Cymraeg ac mae cardiau crynodeb yn gallu sbwylio’r plot.

‘ Mae Sibrwd yn rhywbeth gwbl newydd. Mae’n cynnig cyfle i glywed a darllen ynodeb  Saesneg o’r hyn sydd yn digwydd yn y ddeialog Gymraeg drwy ‘ap’ ar ffôn symudol,, a., Gall aelodau’r gynulleidfa lawrlwytho’r ap i’w ffôn yn rhad ac am ddim a chael llais yn sibrwd esboniad o’r plot iddynt bob hyn a hyn. ,’ esboniodd Carys yn frwd.

Datblygwyd y dechnoleg dros gyfnod o fisoedd ar y cyd â’r partner technegol Galactig gyda chymorth gan y Gronfa Ymchwil a Datblygu Digidol i’r Celfyddydau yng Nghymru – Nesta, Cyngor Celfyddydau a’r Dyniaethau a chyllid cyhoeddus gan y Loteri Genedlaethol drwy Gyngor Celfyddydau Cymru. Treualwyd yr ap yn wreiddiol fis Mai y llynedd yn ystod taith ‘Y Negesydd’ ac roedd yr ap yn hynod boblogaidd gyda nifer yn dweud bod Sibrwd ‘fel ffrind poced newydd.’Cafwyd mwy o adborth cadarnhaol yn ystod y  cynhyrchiad o Dyled Eileen yn yr Eisteddfod Genedlaethol . a hefyd yn yr Almaen ble roedd modd clywed y talfyriad o Pridd mewn Saesneg, Almaeneg a Sorbeg.

Mi fydd Sibrwd ar gael i gydfynd gyda holl gynyrchiadau Theatr Genedlaethol Cymru yn ystod 2015.

Nodiadau ychwanegol:

  • Mae modd lawrlwytho Sibrwd yn rhad ac am ddim i’r i-ffôn a ffôn Android
  • Bydd tîm o gynorthwy-wyr digidol ar gael ym mhob lleoliad ar y daith i gynorthwyo pobl i ddefnyddio Sibrwd
  • Mae’n bosibl i chi fenthyg ipod os nad oes gennych ffôn smart ond bydd angen cofrestru gyda swyddfa docynnau’r ganolfan.
  • Er mwyn datblygu Sibrwd mae eich adborth yn hynod bwysig

#Cyfarwyddwr cynorthwyol

Gan Steffan Gwynn

Ar ddechrau pob cynhyrchiad, down at ein gilydd fel cwmni i gynnal cyfarfod croeso. Â ninnau ar fin dechrau ymarferion ‘Y Fenyw Ddaeth o’r Môr’ yr wythnos nesaf, mae’n bryd i mi gyflwyno’n hun felly mewn rhyw lun ar gyfarfod croeso ddigidol – fy enw i yw Steffan Gwynn, ac yn ystod yr wythnosau nesaf, bydda’ i’n gweithio fel cyfarwyddwr cynorthwyol i Arwel Gruffydd ar addasiad Theatr Genedlaethol Cymru o ‘stori garu fwyaf’ Henrik Ibsen.

O ddydd i ddydd, bydda’ i yno yn yr ystafell ymarfer, yn arsylwi, dysgu, ac yn cynnig barn o dro i dro. Dwi’n edrych ymlaen at gynorthwyo lle bo’r angen, ac i barhau’r â’r gwaith ymchwil dwi bod yn gwneud ers cyn y flwyddyn newydd. Dwi hefyd yn edrych ymlaen at barhau i gydweithio gyda corau ledled Cymru, wrth i ni ddod â pheth o gerddoriaeth Norwy i’r llwyfan, ynghŷd â’r ddrama ei hunan.

Ond un o’r pethau yr ydw i’n edrych ymlaen ato fwyaf dros yr wythnosau nesaf yw i fynd i’r afael â’r script, a dod i’w deall hi yn ei chyfanrwydd. Ynghŷd â bod yn stori garu ddirgel, mae yna arsylwadau yma ar wyddoniaeth, ar gelfyddyd, ac ar drefn cymdeithas. Yn fwyaf diddorol efallai, cawn ddarganfod sut y mae tirlun yn medru dylanwadu arnom fel pobl.

Mae hynny a llawer mwy yn bod o fewn geiriau’r ddrama, a bydd y cyfle i archwilio’r pethau rheiny – ynghŷd â gweithio efo cast a chriw mor dalentog – yn siwr o’i gwneud hi’n brofiad diddorol a chofiadwy.

Helo o ochr draw’r byd

Ers pythefnos bellach dwi wedi bod yma yn Hobart, dinas fwyaf Tasmania, yn gweithio gyda gŵyl Ten Days on the Island. Roeddwn i’n lwcus iawn i dderbyn grant gan Gyngor Celfyddydau Cymru i dreulio tri mis o brofiad gwaith gyda tri chwmni celfyddydol gwahanol, gydag un o’r rheiny dramor. Dewisais Tasmania gan fod cyswllt gyda ein Cyfarwyddwr Artistig, Arwel Gruffydd, â’r ŵyl yn barod, ac mae’r ŵyl yn cael ei chynnal ar draws yr ynys mewn lleoliadau amrywiol, sydd yn debyg i’n gwaith ni fel cwmni teithiol.

Tasmania

Beth oeddwn i’n ei wybod am Tasmania cyn dod? Braidd dim a bod yn hollol onest. Tasmanian Devils. A ie, dyna fe. Ond ers cyrraedd yma dwi’n sylweddoli bod cymaint mwy i’r ynys hardd yma! Mae’r hanes yn un diddorol.  Yn y 1800 fe wnaeth Prydain anfon dros 70,000 o garcharorion yma. Cafodd miloedd ar filoedd o eu cludo o Brydain ar longau, ac fe wnaeth nifer fawr aros yma ar ôl iddynt gael eu rhyddhau, ac felly mae na lot o ddylanwad Prydeinig yma. Allai ond dychmygu’r brofiad o gyrraedd yma ar y cwch – mae’n teimlo ben draw’r byd hyd yn oed gyda ffonau symudol, skype a’r we, ac wrth edrych mas i’r môr o Hobart a sylweddoli nad oes dim rhyngdda i ag Antartica, mae wir yn teimlo ben draw’r byd. Dwi ddim yn siwr faint o Gymry ddaeth allan yma ond mae na llawer o gyswllt gyda Chymry yn bodoli yma. Y diwrnod cyntaf i mi gyrraedd, des i ar draws busnes o’r enw Pili Pala (roedd y ferch oedd berchen y busnes arfer byw yng Nghaerfyrddin), weles i Swansea ar y map a chyffroi, wnes i gwrdda menyw oedd yn dweud mai Sain Ffagan oedd y lle gorau iddi fod erioed ac roedd pawb roeddwn i’n cwrdd a nhw gyda ryw cyswllt â Chymru (enwau amrywiol, Medwyn, Morgan, Llewelyn).

Ten Days

Mae gŵyl Ten Days yn cael ei chynnal yn mis Mawrth, bob dwy flynedd. Dwi yma yn ystod cyfnod paratoi gŵyl 2015. Mae nhw’n dîm bach – ryw 15 ar hyn o bryd ond mae na nifer o bobl yn gwirfoddoli yma hefyd i fod o gymorth wrth i gyfnod yr ŵyl agosau. Mae’r ŵyl yn cynnwys dawns, theatr, celf, sioeau i deuluoedd a lleoliad Spiegeltent sydd yn cynnwys cabaret a cherddoriaeth. Mae ychydig dros 500,000 o bobl yn byw yn Tasmania a’r rhan fwyaf yn byw yn y de yn Hobart. Ond mae na gymunedau ar draws yr ynys ac mae nifer o’r cymunedau yma yn dioddef tlodi ac mae diweithdra yn broblem enbyd. Dyma dalaith tlodaf Awstralia, ac felly mae cynnal gŵyl fel yma – am ddeg diwrnod ar draws yr ynys – yn bwysig ond hefyd yn her i berswadio pobl i brynu tocynnau. Dwi’n gweithio’n benodol ar stratagaethau marchnata ar hyn o bryd ac yn gymorth i gasglu deunyddiau at ei gilydd yn barod i’r gwaith marchnata ddechrau o ddifrif yn mis Ionawr.

Her newydd i’r bardd o Landysul

Mae’r Athro Menna Elfyn o Landysul wedi bod yn brysur iawn yn trosi drama un o ddramodwyr enwocaf y byd. Menna yw’r cyntaf i drosi’r ddrama ‘Y Fenyw Ddaeth o’r Môr’ gan Henrik Ibsen i’r Gymraeg, a hynny ar gyfer drama lwyfan gan Theatr Genedlaethol Cymru.

Mae Menna, sydd yn adnabyddus iawn i ni fel bardd ac awdures, yn Gyfarwyddwr Ysgrifennu Creadigol yn Y Drindod Dewi Sant. Mae wedi cyhoeddi dwsin o lyfrau o farddoniaeth, hefyd nofelau i blant, libreti ar gyfer cyfansoddwyr yng Nghymru ac yn yr Unol Daleithiau yn ogystal ag ysgrifennu dramâu ar gyfer radio a theledu.

Mae hefyd yn golofnydd gyda’r ‘Western Mail’ ers 1994 ac wedi cyd-weithio gyda nifer o artistiaid yng Nghymru a thu hwnt i’r ffin. Mae ei gwaith wedi ei gyfieithu i dros 20 o ieithoedd, a chafodd fwynhad mawr yn cyfieithu’r ddrama hon i’r Gymraeg.

‘ Dw i’n meddwl yn uchel iawn am waith Ibsen, mae e gyda’r gorau ac mae e mor flaengar, mor oesol a chyfoes. Mae e’n siarad gyda ni heddiw yn yr un ffordd ag oedd e dwy ganrif yn ôl. Mae e’n arbennig fel mae e’n gallu creu cymeriadau cofiadwy ac mae e wir yn deall dyfnder y natur ddynol ac yn tynnu nhw i’r wyneb. Mae ei ddramâu yn gwneud i ni feddwl a theimlo a theimlo’n wahanol wedi eu gweld,’ esboniodd Menna’n frwd.

‘ Yn wir, pan roeddwn i’n trosi, rown i’n trosi’n betrus mewn ffordd fel tase Ibsen yn edrych dros fy ysgwydd a bron yn clustfeinio. Rhyw barchedig ofn o’i ysbryd e,’ chwarddodd Menna. ‘ Mae trosi drama fy hun yn wahanol iawn i drosi gwaith dramodwr arall.’

Cyn trosi, fe wnaeth Menna ddarllen ac astudio tri chyfieithiad Saesneg. Rhaid oedd sicrhau bod yr addasiad Cymraeg yn gywir a chafodd gymorth Siri Wigdel sy’n wreiddiol o Norwy. Ac er wnaeth Menna fwynhau’r gwaith o drosi ac addasu, mae’n cyfaddef ei bod wedi bod yn dipyn o her hefyd.

Meddai Menna: ‘ Roeddwn ni am ddefnyddio’r trosiad mwyaf triw a gyda chymorth Siri, fe wnaethom ddarllen y Saesneg gair am air o’r Norwyeg ac yna minnau yn dweud y gair Cymraeg wrthi. Doedd e ddim yn hawdd, gan fod newid gair yn gallu newid ystyr yn hawdd. Mae’r cymeriadau yn rhai rhyfedd hefyd yn rhai mai rhywun yn gallu uniaethu hefo nhw.’

Yn ferch i geidwad goleudy, mae’r prif gymeriad Elida, yn ysu am ryddid y môr. Er mor garedig yw ei gŵr, mae ei phriodas fel cawell amdani, y mynyddoedd yn cau o’i chwmpas, a hithau’n arnofio ym merddwr ei bywyd braf. Mae ymweliad rhyw ddieithryn yn corddi’r dyfroedd. Ond ai dieithryn yw ef mewn gwirionedd? Wrth iddi ddod wyneb yn wyneb â’i gorffennol cythryblus, yn sydyn rhaid gwneud y penderfyniad anoddaf un…aros neu ffoi?

Bydd y stori garu fwyaf cyffrous hon gan Ibsen, dan gyfarwyddyd Arwel Gruffydd,

yn agor yn Theatr y Torch, Aberdaugleddau ganol Chwefror ac yn teithio ar draws Cymru – i Aberystwyth, Yr Wyddgrug, Caerdydd a Llanelli.

Menna Elfyn